Prefab, modulair of conceptueel bouwen: wat is het verschil?

Prefab, modulair en conceptueel bouwen worden vaak door elkaar gebruikt, maar ze beantwoorden een andere vraag. Prefab gaat over wáár je bouwt: delen van het gebouw worden in een fabriek gemaakt. Modulair gaat over hoe groot die delen zijn: complete ruimtes in plaats van wanden, vloeren en daken. Conceptueel bouwen gaat over wat je aanbiedt en inkoopt: een herhaalbaar concept in plaats van een uniek project.

De drie sluiten elkaar dus niet uit. Een woonconcept kan worden gebouwd met prefab elementen of met modules. Hieronder zetten we de verschillen op een rij.

Prefab bouwen: delen uit de fabriek

Prefab is kort voor prefabricage: bouwdelen worden vooraf in een fabriek gemaakt en daarna op de bouwplaats gemonteerd. Denk aan kozijnen, gevelelementen, houtskeletbouwwanden, vloer- en dakelementen of betonelementen.

Dat is niet nieuw. Het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) noemt prefabricage "een onlosmakelijk onderdeel van het reguliere bouwproces". Nieuw is dat steeds meer bouwdelen compleet uit de fabriek komen. Het EIB spreekt van de elementaire vorm van industrieel bouwen als gevel, dak en vloer volledig, met alle onderdelen erin, in een geconditioneerde omgeving worden gemaakt, en daarna op de bouwplaats met elkaar worden verbonden. Die vorm zie je volgens het EIB vooral bij gewone nieuwbouwwoningen.

Bij prefab elementen blijft de bouwplaats een plek waar veel samenkomt: elementen worden er gemonteerd, aangesloten en afgewerkt.

Modulair bouwen: complete ruimtes uit de fabriek

Bij modulair bouwen gaat de fabriek een stap verder. Het gebouw bestaat uit doosvormige modules, die op de bouwplaats met weinig moeite worden samengevoegd. Volgens het EIB bevat zo'n module de vloer, de muren en het plafond of het dak. Deze modulaire vorm wordt vooral toegepast bij tijdelijke, verplaatsbare woningen.

Modulair bouwen is dus een vorm van prefab: meer werk in de fabriek, minder op de bouwplaats. In de houtbouw spreekt de Nederlandse Branchevereniging voor de Timmerindustrie (NBvT) van modulebouw (3D), naast houtskeletbouw en CLT-elementen. Volgens de NBvT is de standaardisatie het verst uitontwikkeld bij bedrijven die complete modules leveren.

Conceptueel bouwen: een herhaalbaar product

Conceptueel bouwen zegt minder over de bouwmethode en meer over de manier van ontwikkelen. Het Netwerk Conceptueel Bouwen (NCB) omschrijft het als "het werken vanuit herhaalbare, innovatieve, integrale en flexibele bouwoplossingen", die per project kunnen inspelen op de bewoners, de locatie en de opdrachtgever.

Voor een woningcorporatie betekent dat volgens Aedes: bestaande woningconcepten op de markt inkopen, in plaats van zelf nieuwbouwprojecten te ontwikkelen. Het NCB houdt daarvoor de Conceptenboulevard bij, een overzicht van woonconcepten van verschillende aanbieders.

Een concept wordt in de praktijk vaak industrieel gemaakt, met onderdelen uit de fabriek. Maar de kern is de herhaling: hetzelfde product, met vastgelegde keuzes, steeds opnieuw ingezet.

Het verschil op een rij

• Prefab: de vraag is wáár je bouwt. Bouwdelen komen uit de fabriek, zoals gevel-, wand-, vloer- en dakelementen. Op de bouwplaats worden ze gemonteerd en afgewerkt.
• Modulair: de vraag is hoe groot de delen zijn. Complete ruimtes komen uit de fabriek. Op de bouwplaats worden modules gestapeld en aangesloten.
• Conceptueel: de vraag is wát je aanbiedt. Een uitontwikkeld concept met vaste spelregels en keuzemogelijkheden. Het kan met elementen of modules worden gebouwd.

Elementen of modules: wat past waar?

Daar is geen vast antwoord op. Een paar dingen om op te letten:

• Herhaling. Hoe vaker hetzelfde terugkomt, hoe meer je in de fabriek kunt doen.
• Ontwerpvrijheid. Hoeveel variatie in plattegrond, gevel en hoogte wil de opdrachtgever?
• Vervoer en montage. Hoe groot mag een onderdeel zijn om het te vervoeren, te hijsen en te plaatsen?
• Het project. Het EIB zag in 2023 dat industrieel bouwen bij kleine projecten (tot 20 woningen) en bij hoogbouw technisch of financieel minder goed past.

Prefab panelen en volumetrische modules hebben allebei hun plek. Welke past, hangt af van het project. Panelen geven meer ontwerpvrijheid. Bij sterk herhalende gebouwen, zoals studentenhuisvesting, en bij badkamerunits kunnen modules goed werken.

Factor10

Hoe Factor10 ernaar kijkt

Of je nu met elementen, modules of een woonconcept werkt: de winst zit niet in de vorm alleen. Ze zit in de vraag of je je product hebt vastgelegd. Een fabriek heeft continuïteit en voorspelbaarheid nodig. Wordt elk project opnieuw ontworpen en geëngineerd, dan verdwijnt het voordeel van de fabriek.

Daarom pleiten we voor productgericht werken: werken met betrouwbare bouwsystemen en herbruikbare componenten, waarbij variatie mogelijk blijft binnen vooraf vastgelegde ontwerp- en productieregels. Industrieel bouwen betekent dus niet dat ieder gebouw of iedere woning hetzelfde wordt, zoals we ook bespraken op het Landelijk Congres Studentenhuisvesting.

Met Factor10 Ontwerp & engineering leg je die productkennis vast in een configurator. Dat werkt op elk niveau: van een compleet gebouw tot gevelelementen, kozijnen, vloeren en uitbouwen. Je stelt gebouwen en componenten samen binnen de spelregels van jouw bouwsysteem, en elke configuratie levert het ontwerp, de kostprijs en de data voor je fabriek.

Bekijk Ontwerp & engineering

Conclusie

Prefab, modulair en conceptueel bouwen zijn geen concurrenten, maar drie kanten van hetzelfde verhaal. Prefab zegt dat delen uit de fabriek komen, modulair dat het complete ruimtes zijn, en conceptueel dat je een herhaalbaar product aanbiedt. Welke vorm je ook kiest, het werkt pas als de spelregels van je product vastliggen. Meer over de achtergrond lees je in Wat is industrieel bouwen?

Wil je je bouwsysteem vastleggen in een configurator? Bekijk Ontwerp & engineering of plan een kennismaking.

Bronnen

• Industrieel bouwen: sneller, goedkoper, maar beperkt toepasbaar (EIB, persbericht 15 mei 2023)
• Netwerk Conceptueel Bouwen
• Volop aandacht voor nieuwbouw (Aedes, De Bouwstroom)
• Conceptueel bouwen: vernieuwde Conceptenboulevard (Aedes, 20 februari 2023)
• Infoblad Industrieel en conceptueel bouwen (NBvT, Houtbouwsystemen)
• Eerdere publicaties van Factor10: Parametrisch en industrieel bouwen (interview AEC Business); Studentenhuisvesting versnellen begint vóór de bouw; Industrialisatie vraagt om meer dan technologie.