Een uittrekstaat maken: van IFC- of Revit-model naar Excel

Een uittrekstaat maak je uit een model door per element de hoeveelheden op te halen (vierkante meters, kubieke meters, strekkende meters, stuks) en ze per post in een tabel te zetten. Uit Revit kan dat met een staat die je als tekstbestand naar Excel exporteert, of via een IFC-export. Uit een IFC-model haal je de hoeveelheden met een programma dat het model leest en ze per element laat zien. Het meeste werk zit niet in de export, maar in de vraag of de hoeveelheden in het model kloppen met wat jij wilt prijzen.

Wat is een uittrekstaat?

Een uittrekstaat is het overzicht van hoeveelheden waarop je een calculatie bouwt. Per post staat erin wat het is, hoeveel het is en in welke eenheid: zoveel m² binnenwand van een bepaald type, zoveel kozijnen van een bepaalde maat. Daarna hang je er prijzen en uren aan. Je hoort ook het woord meetstaat, vooral in Vlaanderen.

Vroeger kwam die lijst van een papieren of pdf-tekening: meten, optellen, overtypen. Nu krijg je vaker een model aangeleverd. Dat scheelt meetwerk, maar levert een nieuwe vraag op: welke getallen uit het model kun je vertrouwen?

Excel blijft daarbij de plek waar veel calculators uitkomen. Onderzoek onder bouwbedrijven in Quebec liet zien dat Excel er nog het belangrijkste hulpmiddel was om kosten aan hoeveelheden uit BIM-modellen te koppelen. Het doel is dus meestal niet "weg uit Excel", maar "een betrouwbare lijst in Excel".

Route 1: hoeveelheden uit Revit halen met een staat

Werk je zelf in Revit, of krijg je het Revit-bestand, dan is een staat (schedule) de kortste weg. Je maakt in Revit een staat per categorie, bijvoorbeeld wanden of deuren, en kiest welke velden je wilt zien: type, lengte, oppervlakte, volume. Voor materialen is er een aparte materiaalstaat (Material Takeoff). Die kan ook over meerdere categorieën gaan, handig als hetzelfde materiaal in wanden, vloeren en funderingen zit.

De staat exporteer je via het menu Exporteren, onder Rapporten (in de Engelse versie: File > Export > Reports > Schedule). Revit maakt daar een tekstbestand met scheidingstekens van, dat je in Excel opent. Kies het scheidingsteken bewust (tab of puntkomma); komt alles in één kolom terecht, dan ligt het meestal daaraan.

Twee kanttekeningen:

• Autodesk zegt zelf dat volumes van wandlagen in een materiaalstaat benaderingen zijn. Kleine verschillen met het model kunnen optreden, vooral bij profielen en groeven op een wand (sweeps en reveals) en bij bepaalde aansluitingen.
• Je hebt het Revit-bestand nodig. Als calculator of toeleverancier krijg je vaak alleen een IFC-bestand, en dan valt deze route weg.

Route 2: van IFC naar Excel

IFC is het open formaat waarin modellen tussen programma's worden uitgewisseld. Hoeveelheden kunnen op twee manieren in of uit een IFC-model komen.

Uit de quantity sets. De IFC-standaard heeft vaste sets voor hoeveelheden, zoals Qto_WallBaseQuantities voor wanden. Daarin staan onder meer:

• GrossSideArea: het wandoppervlak gezien in aanzicht, zonder rekening te houden met sparingen;
• NetSideArea: hetzelfde oppervlak, met de sparingen eraf;
• GrossVolume en NetVolume: het volume zonder en met aftrek van sparingen en aansluitingen.

Of die sets in het bestand staan, hangt af van de export. In de IFC-exportinstellingen van Revit staat op het tabblad Property Sets de optie om basishoeveelheden mee te exporteren. Volgens Autodesk worden die uit de geometrie van het model berekend, los van meetregels. Op hetzelfde tabblad kun je ook Revit-staten als eigen property sets meegeven. Staat de optie niet aan, dan zitten de basishoeveelheden niet in het bestand.

Uit de geometrie zelf. Een programma kan de hoeveelheden ook uitrekenen uit de vorm van de elementen. Dat is nuttig omdat de quantity sets in de praktijk vaak ontbreken of niet betrouwbaar zijn. Onderzoekers van Chalmers schrijven dat dit zelfs voorkomt als de 3D-geometrie nauwkeurig en compleet is.

Met de hoeveelheden in de hand is de stap naar Excel klein: een export per element of per groep, met de eigenschappen waarop je wilt sorteren.

Stap voor stap: een uittrekstaat die je kunt controleren

Welke route je ook kiest, deze volgorde voorkomt de meeste fouten:

1. Spreek af wat je meet. Bruto of netto, met of zonder sparingen, wanden per type of per opbouw. Leg dat vast voordat je gaat tellen.
2. Filter wat je niet nodig hebt. Een model bevat meer dan jouw pakket. Haal per categorie of eigenschap alleen de elementen naar voren die je prijst.
3. Controleer het model. Kijk of wanden doorlopen, of sparingen op de goede plek zitten en of er niets ontbreekt. Meet een paar maten na die je kent.
4. Herstel of vul aan. Wat verkeerd getekend is, telt anders verkeerd mee in je staat.
5. Exporteer en groepeer. Zet de hoeveelheden per post in Excel, in de eenheid waarin je prijst.
6. Bewaar de koppeling. Noteer welke modelversie je hebt gebruikt. Komt er een nieuwe versie, dan weet je waarmee je vergelijkt.

Zo doet Factor10 Calculatie het

Factor10 Calculatie begint bij het IFC-model. Werk je met Revit, dan exporteer je eerst een IFC-bestand en open je dat in Factor10.

• Inladen en filteren. Je opent het IFC-model en filtert op elke eigenschap uit het model. Zo zet je alleen de elementen klaar die je nodig hebt.
• Uittrekken. Per element krijg je de maten, oppervlakken, volumes en sparingen. Factor10 rekent die zelf uit de 3D-geometrie van het model.
• Herstellen. Klopt het model niet, dan herstel je het eerst: elementen verlengen, verkorten, splitsen of verwijderen, en sparingen toevoegen of verplaatsen. Ontbrekende wanden, vloeren en daken teken je zelf. Na een herstel zijn de hoeveelheden direct opnieuw berekend. Je werkt op een kopie; het origineel blijft ongewijzigd.
• Exporteren. De hoeveelheden exporteer je als meetstaat of uittrekstaat naar Excel. Of je calculeert er direct mee in Factor10, met je eigen artikelen en prijzen onder versiebeheer (in Professional en Enterprise).

Uittrekken, herstellen en de export naar Excel zitten ook in het gratis abonnement, met 1 project per maand en 3 gebruikers.

Conclusie

Een uittrekstaat uit een model maken is technisch niet moeilijk. Uit Revit gaat het met een staat en een tekstexport, uit IFC met een programma dat de hoeveelheden per element laat zien. Het verschil tussen een snelle en een betrouwbare uittrekstaat zit in wat je vooraf doet: afspreken wat je meet, filteren, het model controleren en herstellen wat niet klopt. Pas dan zegt het getal in Excel wat je denkt dat het zegt.

Bronnen

• Autodesk, Revit-help: Export a Schedule (menupad, export als tekstbestand met scheidingstekens voor Excel)
• Autodesk, Revit-help: Material Takeoff Schedules (benaderingen bij volumes van wandlagen)
• Autodesk, Revit-help: Create a Material Takeoff Schedule en video over materiaalstaten over meerdere categorieën
• Autodesk, Revit-help: IFC Export Setup Options (basishoeveelheden exporteren, staten als property sets)
• buildingSMART: Qto_WallBaseQuantities (IFC 4.3) (definities GrossSideArea, NetSideArea, GrossVolume, NetVolume)
• Johansson, M. en Roupé, M. (2026), Efficient Calculation of Quantities from 3D Geometry in IFC Models, Lecture Notes in Civil Engineering 823, Chalmers University of Technology: publicatiepagina
• Oumbé, R. en Boton, C. (2020), BIM-based cost management practices in the Quebec's construction industry, Creative Construction e-Conference, ÉTS: publicatiepagina
• Factor10: veelgestelde vragen en prijstabel op /calculatie